Obowiązkowe szczepienia ochronne dzieci – uwagi prawne

By 8 lutego, 20179 lutego, 2017Inne

Obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym przeciwko między innymi błonicy, tężcowi, gruźlicy, odrze i różyczce, wynika z ustawy z dnia 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2016 roku poz. 1866, ze zm.; dalej jako: „Ustawa”), a także wydanego na jej podstawie Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 roku w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2016 roku poz. 849, ze zm.).

Kwestie doboru szczepionek oraz terminów ich podawania określa Program Szczepień ochronnych i zawarty w nim, aktualizowany corocznie, Kalendarz Szczepień – stanowiące załącznik do Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, ogłaszanego w Dzienniku Urzędowym Ministra Zdrowia.

Zgodnie z art. 5 Ustawy, w przypadku osób małoletnich (dzieci), za wywiązanie się z obowiązku poddania się szczepieniom odpowiada osoba, która sprawuje nad nimi pieczę prawną bądź jest ich faktycznym opiekunem. Oznacza to, że w większości przypadków nad prawidłowym przebiegiem szczepień czuwać będzie rodzic. Odpowiedzialnym za poinformowanie o obowiązku poddania się we wskazanym terminie szczepieniom ochronnym oraz za przeprowadzenie stosownych badań jest lekarz pierwszego kontaktu. Do jego zadań należy także przekazanie inspektorowi sanitarnemu, w ramach sprawozdania kwartalnego, listy osób uchylających się od szczepień.

Istotną kwestię przy wykonaniu szczepienia ochronnego stanowi zgoda pacjenta lub innego uprawnionego podmiotu (zwykle rodzica), na przeprowadzenie takiego zabiegu, której uzyskanie jest wymagane w przypadku wszystkich świadczeń zdrowotnych.

Zgodnie z ustawą z dnia 6 listopada 2009 roku o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2016 roku, poz. 186, ze zm.) pacjent, co do zasady, ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych albo odmowy takiej zgody, a także do uzyskania stosownych informacji.

Z obowiązku poddania dziecka szczepieniom zwolnić może jedynie konkretne przeciwwskazanie lekarskie. Obowiązek poddania się szczepieniom może być ponadto wyegzekwowany przy pomocy środków przymusu administracyjnego, a w przypadku dalszych zaniechań – rodzi odpowiedzialność karnoadministracyjną (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 16 kwietnia 2013 roku, sygn. akt: II SA/Bk 18/13).

Środki przymusu administracyjnego określone zostały w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 roku, poz. 599, ze zm.). Ustawa ta przewiduje możliwość zastosowania w postępowaniu dotyczącym obowiązków o charakterze niepieniężnym grzywny w celu przymuszenia. Grzywnę tą nakłada się, gdy egzekucja dotyczy obowiązku wykonania jakiejś czynności, a w szczególności czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba.

Osobą uchylającą się od obowiązku szczepień ochronnych jest osoba: (1) prawnie zobowiązana do poddania się określonym szczepieniom i (2) powiadomiona przez lekarza o konieczności wywiązania się z tego obowiązku, a która (3) nie zgłosiła się w wyznaczonym terminie celem przeprowadzenia badania kwalifikującego, a nie przedstawiła zaświadczenia o wcześniejszym poddaniu się danemu szczepieniu ani nie ma stwierdzonych przeciwwskazań do szczepień lub wskazań do czasowego odroczenia ich przeprowadzenia i w stosunku do której nie zaistniały żadne przeszkody organizacyjne przeprowadzenia szczepienia.

W przypadku małoletnich, osobą uchylającą się od obowiązku szczepień jest osoba sprawująca pieczę nad małoletnim bądź jego opiekunowie faktyczni i to na nich może być nałożona grzywna. Jeżeli jednokrotne zastosowanie grzywny nie odniesie skutku, może być ona nałożona ponownie w kwocie tej samej lub wyższej, przy czym każdorazowo nałożona grzywna nie może przekroczyć kwoty 10.000 złotych, natomiast grzywny nakładane wielokrotnie nie mogą łącznie przekroczyć kwoty 50.000 złotych.

W przypadku uchylania się od obowiązku szczepienia, możliwa jest również odpowiedzialność wynikająca z art. 115 ust. 2 ustawy z dnia 20 maja 1971 roku – Kodeks wykroczeń (Dz.U. z 2015 roku, poz. 1094, ze zm.). Przywołany przepis przewiduje sankcje w postaci nagany lub grzywny w kwocie do 1.500 złotych dla osoby sprawującej pieczę, w przypadku niepoddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu, pomimo zastosowania środków egzekucji administracyjnej. W praktyce organy rzadko sięgają jednak do kodeksu wykroczeń, a większość spraw kończy się jeszcze na etapie egzekucji i to zazwyczaj na skutek wywiązania się przez rodzica z ustawowego obowiązku, co powoduje jednocześnie umorzenie nałożonych grzywien lub możliwość ubiegania się o ich zwrot, jeśli zostały już one uiszczone bądź ściągnięte.

Autor: Konstancja Paczkowska